Ieder land kent
plekken die een bijzondere aantrekkingskracht op kunstenaars uitoefenen.
Vaak is er dan sprake van een mooie omgeving, een landschap dat inspireert
en aanleiding geeft tot het werken in rust en concentratie. Niet zelden
hebben oorden, waar "kunstenaarskolonies" ontstaan, een bepaalde
atmosfeer, die voor een buitenstaander soms ongrijpbaar is; voor een
ingewijde echter is zo een specifiek klimaat vruchtbaar en betekenisvol.
In Nederland
ontstonden enkele kunstenaarskolonies in de nabijheid van de zee; in
Domburg verzamelde zich een groep kunstenaars aan het begin van deze eeuw
rond de schilder Jan Toorop om, genietend van het Zeeuwse landschap, aan
het werk te gaan en gezamenlijk tentoonstellingen te organiseren. Enkele
jaren later won Bergen (NH) aan betekenis doordat er een groep
kunstenaars, later bekend geworden als de Bergense School, zich in deze
plaats had gevestigd.
Ook in Polen bestaan
plaatsen, die meer dan alle andere kunstenaars aantrekken. In het
verleden was Zakopane, gelegen aan de voet van het Tantragebergte, een
oord waar schilders en beeldhouwers, componisten en schrijvers graag
verbleven. Ook Kazimierz aan de Wisła, bekend om zijn schilderachtige
ligging en fraaie Renaissance architectuur, trekt veel kunstenaars aan.
Orońsko heeft een
andere geschiedenis; het is niet spontaan uitgegroeid tot een
kunstenaarscentrum, maar ontstaan in een min of meer georganiseerde vorm.
Sinds het eind van de jaren `60 is hier het Centrum voor Poolse
Beeldhouwkunst gevestigd, een plek en een instelling, waar specifiek voor
beeldhouwers ruimte en materiaal beschikbaar zijn en waar ook, sinds
enkele jaren, grote overzichtstentoonstellingen worden gehouden.
Het centrum bevindt
zich enkele kilometers ten zuiden van de stad Radom in centraal Polen,
gelegen nabij de weg die van Warszawa naar Kraków voert. Het is
ondergebracht op een voormalig landgoed in een aantal gebouwen die eens
een landelijke residentie vormden van verschillende adellijke families.
Aanvankelijk een lange tijd in handen van de vermogende familie Radziwił,
verwisselde Orońsko in de 19e eeuw vaak van eigenaar. Niet onbelangrijk
voor de huidige functie is het feit dat aan het eind van de 19e eeuw Orońsko
het eigendom is geweest van de bekende historie-schilder Józef Brandt
(1841-1915). Hij woonde en werkte tot aan zijn dood in 1915 op het
landgoed.
In de Tweede
Wereldoorlog namen Duitsers bezit van het huis en in 1945, in het kader
van de nationalisatie van particuliere eigendommen, viel het geheel in
handen van de staat. Tijdelijk werd het omgevormd tot een staats
landbouwbedrijf en het mag een wonder heten dat Orońsko het lot is
bespaard dat vele andere landhuizen en residenties trof: het geleidelijke
verval tot ruïne.
Het huidige complex
bestaat uit het voormalige landhuis in een historiserende stijl, waarin
het museum van Józef Brandt is gehuisvest. In een aantal stijlkamers,
ingericht met bewaard gebleven meubels en kunstvoorwerpen, kan de kijker
de sfeer proeven van een negentiende eeuws artistiek interieur.
In de nabijgelegen
orangerie, ooit ongetwijfeld vol exotische planten en gewassen, worden nu
kleine tentoonstellingen gehouden. De voormalige bedrijfsgebouwen werden
in de loop der jaren verbouwd tot individuele beeldhouwerateliers, die
kunstenaars kunnen huren of, waarin zij, op uitnodiging, kunnen werken.