|
Belangrijke collecties van hedendaagse kunst worden vaak
ondergebracht in een stedelijke omgeving, daar waar een concentratie van
potentiële bezoekers voor voldoende belangstelling zorgt. Soms wordt gekozen
voor een veraf gelegen locatie, voor een plek die bijzondere
landschappelijke kwaliteiten of een specifieke relatie met het
tentoongestelde werk heeft.
De omvangrijke
collectie hedendaagse kunst, die in het verre Che³m een onderdak vond, heeft
een andere ontstaansgeschiedenis. Che³m is een kleine provinciestad in het
oosten van Polen, slechts enkele kilometers verwijdert van de grens met
Oekraïne. De omgeving is uitgesproken agrarisch van aard en de schaarse
dorpen en gehuchten liggen verspreid in het lichtgolvende, met bossages
gestoffeerd landschap. Van lokale belangstelling voor hedendaagse kunst kan
daar dus geen sprake zijn.
De afstand tot de grotere steden
Lublin en Warszawa is te groot om een stroom regelmatige bezoekers te kunnen
garanderen. Dat er in Che³m een gespecialiseerde en rijke collectie Poolse
en buitenlandse kunst bijeen is gebracht, is te danken aan de specifieke
omstandigheden en - vooral -aan de inzet en het doorzettingsvermogen van de
kunsttheoreticus en -criticus dr Bo¿ena Kowalska. Zij is erin geslaagd haar
concept voor een museum voor uitsluitend hedendaagse kunst daar gestalte te
geven.
Het idee om het
publiek in deze omgeving te confronteren met hedendaagse kunst kwam van de
kunstenaar Kajetan Sosnowski (1913), vertegenwoordiger van de abstracte
stroming in de kunst en zelf afkomstig uit deze stad. In de ruimtes van het
Regionaal Museum dat een collectie archeologische, natuurhistorische en
etnografische voorwerpen huisvestte, organiseerde hij in 1972 een eerste
tentoonstelling van contemporaine kunst.
Galeria 72
Het door hem
ontworpen affiche met logo dat tevens dienst deed als een soort catalogus,
begeleidt tot op heden iedere tentoonstelling. De ruimtes en tijdelijke
exposities die er sindsdien werden ingericht, kregen de naam "Galeria 72".
In 1973 nam dr Kowalska de artistieke leiding van de galerie over. Zij vatte
toen het plan op de galerie tot een permanent museum om te vormen met een
gestructureerd tentoonstellingsbeleid en een eigen collectie.
In 1981 werd het Regionaal Museum naar
een andere locatie in de stad overgebracht en de inmiddels gegroeide
collectie Poolse hedendaagse kunst kreeg de exclusieve beschikking over de
ruimtes van het voormalige 18e eeuwse kloostergebouw. De confrontatie van de
hedendaagse kunstobjecten en de kruisribgewelven van de kloosterruimtes was
even ongewoon als inspirerend.
Tot dan toe
richtte het beleid van "Galeria 72" zich uitsluitend op het werk van Poolse
kunstenaars. Vanaf 1985 kwam daar een verandering in door ook buitenlandse
kunstenaars voor tentoonstellingen uit te nodigen. In het nabij Che³m
gelegen dorpje Okuninka werden ook vanaf die tijd jaarlijks terugkerende
workshops voor Poolse en buitenlandse kunstenaars georganiseerd. Zij hadden
tot doel onderlinge contacten tussen de kunstenaars te bevorderen en de
collectie met nieuwe kunstwerken uit te breiden. Dit laatste werd bereikt
door de simpele en doelmatige stelregel dat iedere deelnemer aan de workshop
één kunstwerk voor de collectie achterlaat. Ondanks het zeer geringe
aankoopbudget van Galeria 72 is de collectie in de loop der jaren - op deze
wijze en door vele andere ruimhartige schenkingen - uitgegroeid tot een
imposante omvang: 800 werken (schilderijen en objecten) van de 136 Poolse en
44 buitenlandse kunstenaars.
Geometrie
Het merendeel van
de verzameling bestaat uit abstracte kunstwerken met overwegend geometrisch
karakter. Voor deze lijn is gekozen vanuit een overtuiging dat geometrie een
artistieke taal is, een bepaalde wijze van expressie en niet zozeer een
stijl of een formele eigenschap. De collectie heeft dan ook een bredere
basis: er wordt verzameld volgens het principe dat een kunstwerk
existentiële problemen aan de orde stelt en dat de boodschap universeel is.
Naast kunstenaars die strikt geometrisch werken zoals o.a. Henryk Sta¼ewski,
Victor Vasarely en Richard Paul Lohse, zijn er ook kunstenaars
vertegenwoordigd die tot het structuralisme (Antoni Starczewski of
conceptualisme (Roman Opa³ka) worden gerekend.
Daarnaast zij er
werken in de traditie van o.a.minimal art, zero en systematische kunst. De
collectie weerspiegelt echter niet de hele ontwikkelingslijn van de
hedendaagse kunst; zij wordt in wezen gevormd rondom gestelde problemen of
bepaalde thema's. De onderwerpen die de afgelopen jaren voor de workshops
zijn gekozen - "Geometrie versus natuur" en "Geometrie en ruimte" - bepalen
voor een deel de richting van het verzamelen.
In de
collectie bevinden zich ook werken van Nederlandse of in Nederland werkende
kunstenaars: de beeldhouwers Sjoerd Buisman en Ewerdt Hilgemann.
De waarde en omvang
van de collectie is in de afgelopen periode aanzienlijk gegroeid. De huidige
locatie blijkt ruimte te kunnen bieden aan slechts een fractie van de hele
verzameling. Er wordt dan ook naarstig uitgekeken naar een andere
huisvesting. Ook zijn er plannen voor de nieuwbouw; een ontwerp van de
Duitse kunstenaar en architect Erwin Heerich - dezelfde die het museum Insel
Hombroich bij Neuss (Duitsland) heeft gebouwd - ligt al geruime tijd klaar.
Met kunstveilingen en andere acties wordt geprobeerd het nodige geld bij
elkaar te brengen. Als dit lukt, dan krijgt deze interessante en
belangwekkende collectie een onderkomen dat zij verdient. |
